Dərdin yollarını çəkib uzatdım..." -- PAŞA TALIBLI

WhatsApp Image 2021 08 21 at 01.01.28

Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, şair Paşa Talıblı çağdaş poeziyamızın "80-cilər" ədəbi nəslinin istedadlı mənsublarındandır. Hələ o dövrdən müasirləri içində fəallıq göstərib, aktiv olub və hazırkı çağımıza qədər keçməkeşli yaradıcılıq yolu qət edib...

O, uzun müddətdir ki, Rusiya Federasiyasında, Volqoqrad şəhərində yaşayır. Doğma Vətəndən uzaq olsa da, ölkədəki ədəbi prosesi mütəmadi olaraq izləyir, dövrü nəşrlərimizdə öz yaradıcılığı ilə çıxışlar edir.
araz.az-ın dəyərli oxucularına çox hörmətli Paşa bəyin bir neçə şeirini təqdim edirik:

*
...Gecənin məhrəm üzünə
gün olan bilir mən kiməm.
...baxdığı güzgülər göynən
tən olan bilir mən kiməm.

...biləndə göy enib...gedən,
əyninə geyinib gedən,
özündən geniyib gedən-
gen olan bilir mən kiməm.

...bilməyənlər atam, bilməz!
Fəryadam mən, dadam...bilməz.
...mən kiməm hər adam bilməz,
mən olan bilir mən kiməm.

*
Eh, mən bilə-bilə dərdi böyütdüm...
Kim hara çıxıbdı balaca dərdnən?!
...şairlər də dərdin dahiləridi,
şairlər tarixdə qalacaq dərdnən.

Mən dərddən çıxıram evdən eşiyə...
...nə dünya quzudu, nə mən göyərti!
...dərdi səpələdim dilimin üstə—
dilimin üstündə çəmən göyərdi!

...dərdin yollarını çəkib uzatdım,
dərdin dağlarını çapmışam daha!
Bu dərd deyilənlə məzələnirəm,
ömrün məzəsini tapmışam daha!

...yeraltı yolların işığı dərddi!
Tikilir bu saray, qalaça dərdnən.
...şairlər də dərdin dahiləridi,
şairlər tarixdə qalacaq dərdnən!

*
...bu torpaqda bir şair də mən idim-
ömürlülər- yüzillilər yurdunda.
...bu torpaqda bir şair də mən idim-
Nizamilər, Füzulilər yurdunda.

...Nizamilər, Füzulilər yurdudu-
beş verəndə bir borc alır şairi.
...bu torpaqda bir şair də mən idim-
canım-gözüm, bir Borçalı şairi!

Dediyimi heç danmıram... danım da!
Kimin başı zirvələrə tən idi?
...adlı-sanlı şairlərin içində,
ətli-qanlı bir şair də mən idim.

Paşa TALIBLI,
Rusiya Federasiyası, Volqoqrad şəhəri

-- Son istəyin nədir? -- "Su icmək istəyirəm!" -- KƏDƏR, QƏM, DƏHŞƏT,.. SƏHNƏSİ

WhatsApp Image 2021 04 17 at 02.13.24

Sosial şəbəkələrə ötürülən və araz.az xəbər portalının redaksiyasına gəlib çatan bu şəkil də, fars rejiminin maraqlarının qoruyucusu olan, dəhşət dolu cəza və edamlarıyla dünyada "məşhurlaşan" İran türmələrinin birində gizli çəkilib. Kədər, qəm, dəhşət,.. dolu bir edam səhnəsidir!
Az sonra edam olunacağını bilsə də, boynuna kəndir keçirilən bu gənc əlində tutduğu qabdakı suyu son damlasınadək ləzzətlə başına çəkir. Çünki az öncə onun son arzusu yerinə yetirilib cəlladları tərəfindən. Yəni, cəlladları edama başlamazdan bir az əvvəl: "Son istəyin nədir?" -- deyə, ŞAİR, İCTİMAİ FƏAL RAMİN HÜSEYNƏ sual verirlər. Raminsə demir ki, bəsdirin insan haqlarını pozdunuz, ölkəni taladınız, törədilən qanunsuzluqlara göz yumdunuz -- bunları yığışdırın! Onsuz da, yaxşı bilirdi ki, cəlladları tərəfindən bu xahişə əməl olunmayacaqdı. Elə, buna görə də, sadəcə su istəyir...
...Beləcə, bir qab suyu ləzzətlə başına çəkdikdən sonra, əbədiyyətə qovuşan daha bir mübariz soydaşımızın yarımçıq qalan ömrü tarixə yazılır.
Görəsən, Raminin günahı nə oldu?! Qısa bir ömür yaşayan bu gənc, doğrudanmı, dara çəkilməyə səbəb bağışlanmaz bir günah işlətdi?! Xeyr!!! Sadəcə, hər zaman, hər yerdə öz Ana Vətənindəki -- Cənubi Azərbaycandakı həqiqəti vəsf edirdi öz şeirlərində. Bir də ki, solçu və müxalif idi! Bu isə, İran hakimiyyəti tərəfindən bağışlanması mümkünsüz bir səbəbdir! Bunu təkcə biz yox, bütün dünya bilir!

VƏTƏNOĞLU.

Azərbaycan Vətən Müharibəsində qarşı tərəfi necə üstələdi?! MƏNZƏRƏ, ŞƏRT,.. VƏ SON NƏTİCƏ

WhatsApp Image 2021 01 26 at 23.48.21

Tanınmış hüquqşünas, Qarabağ qazisi Vüqar Dadaşov 44 günlük Vətən Müharibəsində Azərbaycanın şanlı qələbəsindən bəhs edən olduqca maraqlı yazıyla çıxış edib. Həmin yazını, araz.az xəbər portalı olaraq, olduğu kimi, oxucularımızın da diqqətinə çatdırırıq:
“Hər bir müharibənin yekun nəticəsinin ən vacib şərti, təbii ki, müharibə aparan ölkənin Ali Baş Komandanının hərbi siyasi qərarlarıdır. Ölkənin müharibəyə hazırlanması, müharibə şəraitində idarə olunması, mümkün proseslərinin variantlarının hesablanması, siyasi nəticələr, iqtisadi potensial, informasiya mübadiləsi və ən nəhayət, ordu və hərb mexanizminin təşkili ağır, yüksək peşəkarlıq, siyasi iradə, olduqca böyük məsuliyyət tələb edən ölüm-qalım məsələsidir. Müharibələrə hazırlıq bütün xalqların və dövlətlərin taleyində nə qədər vacib, önəmli və gərəkli bir proses olduğu barədə, 2019-cu ildə çap olunmuş “Mənim düşüncəm” adlı kitabımda da yazmışam. Ümumiyyətlə, müharibə aparan hər bir dövlətin Ali Baş Komandanının bütün mümkün nəticələri, siyasi prosesləri hesabladıqdan sonra, gəldiyi düzgün qənaətə əsasən, müharibəyə başlamaq əmrini verməsi, artıq, qələbənin yarısına bərabər olur. Sözsüz ki, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, Ali Baş Komandanı da, işğal edilmiş ərazilərimizin azad edilməsi prosesinə xeyli əvvəl başlamışdı. Elə, əldə etdiyimiz zəfər də, həmin o uzun illərin hazırlıqlarının nəticəsi və bəhrəsi idi. Türkiyənin keçmiş Baş naziri Binəli Yıldırım da, “Milli Məclis” jurnalına müsahibəsində: “Odur ki, kimsənin qalxıb “bu zonada qəfil bir münaqişə başladı, Azərbaycan ordusu da öhdəsindən gəldi’’, - söyləməsi doğru olmazdı” -- deyə, bildirib. B. Yıldırım onu da əlavə edib ki, geriyə baxaraq, ən azı 5 --10 illik hazırlıq prosesini, doğru strateji qərarları sezmək önəmlidir. Bu yerdə, sabiq Baş nazir bir daha qeyd edib ki, bu dövrdə Azərbaycan əsgərləri güclü təlimlər keçiblər və ordu möhtəşəm şəkildə təchiz edilib: "Ancaq şəxsi qənaətimə görə, İlham Əliyev Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərinin azad edilməsi prosesinə 2000-ci illərdən hazırlaşırdı. Bunun sübutu kimi, Ermənistanın keçmiş prezidenti Robert Koçaryann, Dağlıq Qarabağ konfliktinin həlli ətrafında, Azərbaycanın mərhum Prezidenti Heydər Əliyevlə danışıqlar prosesi haqqında 2003-cü ilə çap olunmuş “Həyat və azadlıq” kitabındakı xatirələri yetərlidir".1605595465516 BY5F8xqt
Bəli, İlham Əliyev hakimiyyətə gələndən sonra, özünün, uzunmüddətli nəticələrə hesablanmış siyasi gedişlərini edirdi. İlk baxışdan, Azərbaycanın asılı mövqeyi kimi görsənən proseslərin nəticəsi də, qarşı tərəfi rahat salırdı və daha doğrusu, onlarda, Rusiyanın Azərbaycanda hər şeyi nəzarətdə saxladığı illüziyasını qoruyurdu. Bəli, İlham Əliyev rəqib tərəf üçün elə bir mənzərə yaratmışdı ki, həmin o mənzərə Rusiyanı və Ermənistanı tamamilə aldatmışdı. Onda, söhbət məhz Azərbaycanın hərbi imkanlarından gedirdi. Azərbaycan Prezidenti rəqibləri üçün, onları rahatlaşdıran, gözlənilməz və hesablanması mümkünsüz olan gedişlər etmişdi. Hansılar ki, 44 günlük müharibədə qələbənin əsas şərtlərinə çevrildi. İlham Əliyev elə bir situasiya və mənzərə yaratmışdı ki, Rusiya və Ermənistanda, Azərbaycanın bütün hərbi imkanlarından məlumatlı olduqları, müharibə şəraitində vəziyyətə tam nəzarət edəcəkləri illüziyasına əminlik vardı. Rusiya və Ermənistanın bu illüziyaları, əsasən, aşağıda qeyd etdiyim mənzərəyə görə idi:
-- İlham Əliyev uzun müddət müharibəyə hazırlaşdığını və müharibəni çoxmilyardlıq müqavilələr əsnasında aldığı rus silahları ilə aparacağını göstərirdi. Guya, Rusiya, Putin başda olmaqla, rus silahlarının necə uzaqdan idarə edə biləcəklərini, texniki göstəricilərini, imkanlarını bilirdilər və Azərbaycanın müharibə aparacağı o silahlara hesab götürmüşdülər. Rauf Atakişiyevin təyyarəsinin “kor” edilməsi, həmin o rus “hesab-nəzarətinin” bir nümunəsi və yoxlanması idi. Müharibə öncəsi Gəncədə Türkiyəyə məxsus 10 ədəd F-16 qırıcı təyyarələrin yerləşdirilməsi, rus təyyarələrinə “etibarın” göstəricisi idi. Ruslar düşünürdü ki, əgər, Azərbaycan işğal edilmiş ərazilərini hərb yolu ilə azad etməyə başlasa, təbii ki, rusların silahlarından istifadə edəcək;
-- İllərlə Rusiyanın Azərbaycanın Milli Ordu rəhbərliyinə oturduqları və qoruduqları adamların, son ana kimi, rəhbərlikdə saxlanılması da, Rusiyanı Azərbaycanın mümkün hərb planlarından məlumatlı olacaqlarına tam əminlik yaratmışdı;
-- Digər vacib məsələ isə, ümumi götürdükdə, hərbi kadr məsələsi idi. Azərbaycanın Rusiyanın hərbi məktəblərində öz hərbiçilərini oxutmağı da, ruslarda elə bir təəssürat yaratmışdı ki, sanki, Azərbaycan hərbçiləri, məhz, döyüş əməliyyatlarında rus məktəbinə məxsus bilik və elmdən istifadə edəcəklər. Çünki ruslara həmin mümkün əməliyyatların zərərsizləşdirməsi elmi də bəlli idi;
-- İkinci Dünya Müharibəsindən sonrakı dövrə uyğun klassik hərbi sistem, ümumən götürdükdə, dəyişməz olaraq qalırdı. İlham Əliyev, faktiki olaraq, paralel şəkildə ikili standartlı ordu yaratmışdı, rus və “NATO” standartlarına, yəni, Türkiyə modelinə uyğun (Onda, nəinki Rusiya, dünyanın heç bir ölkəsi (Türkiyədən başqa) Azərbaycanın klassik müharibə üsulundan imtina edəcəyini görə bilmədi);
-- Ümumiyyətlə, dövlətlərarası münasibətdə ən effektli üsullardan biri də, dövlət başçılarının şəxsi münasibətləri, dost əlaqələridir. İlham Əliyev Qarabağ konfliktinin hərbi yolla həllində mümkün rəqib ola biləcək tərəf ölkələrlə (KTMT ölkələri) və həmin dövlətlərin başçılarının hamısı ilə, etibarlı dost münasibətləri qura bilmişdi;
-- Və nəhayət, müharibəni qısa müddətə hesablamışdı. Vəssalam!
Qeyd etdiyim vəziyyətlər İkinci Qarabağ Müharibəsində Azərbaycanın Möhtəşəm Qələbəsini şərtləndirən əsas amillər idi. Hansılar ki, ümumi görünüşdə, Rusiya və Ermənistanın xeyrinə mənzərə yaratmışdı.
Ümumiyyətlə, ölkə başçısı, Ali Baş Komandan 2020-ci ilin sentyabr ayının 27-də Azərbaycan əsgərinə, işğal olunmuş ərazilərimizin azad edilməsi üçün, hərbi əməliyyatlara başlamaq əmrini vermişdi. Azərbaycan Ordusu hücum əməliyyatları zamanı, çoxmilyardlıq müqavilələr əsasında aldığımız rus silahlarından, demək olar ki, istifadə etmədi. Bir sözlə, Rusiyanın Azərbaycana satdığı silahlara “hesab-nəzarəti”ni əhəmiyyətsiz etdi,bandicam 2021 03 27 00 02 26 294
Rusiyanın Azərbaycanın Ordu rəhbərliyində yerləşdirdiyi şəxslərin əməliyyatlar zamanı təcrid edilməsi, Azərbaycanın hərbi planları barədə informasiyanın yayılmasının qarşısını əhəmiyyətli dərəcədə aldı.
Azərbaycan hərbçiləri döyüş əməliyyatlarında rus məktəbinə məxsus bilik və elmdən imtina edərək, bu yöndən olan mümkün hərbi planların hesablanmasını mümkünsüz etdi.
Azərbaycan XXI-ci əsrin müharibə modelini, ilk olaraq, tətbiq etməklə, dünyanın müharibə anlayışını dəyişdirdi.
İlham Əliyevin Azərbaycanın haqq savaşında rəqib tərəf kimi KTMT-ya üzv dövlətlərin başçıları ilə etibarlı dost münasibəti, müharibənin gedişində həmin dövlətlərin müharibəyə mümkün müdaxiləsinin qarşısını almağa yardımçı ola bilən əsas vasitələrdən birinə çevrildi.
Bu baxımdan, İlham Əliyev, faktiki olaraq, düşmən tərəfin bütün hesablamalarını əhəmiyyətsiz hala salaraq, möhtəşəm bir qələbə qazandı. Yeri gəlmişkən, qeyd etmək lazımdır ki, Rusiyanın müharibəyə birbaşa müdaxilə etməməsinin səbəbi, məhz, Rusiyanın yuxarıda qeyd etdiyim “hesablamalara” arxayınlaşması idi. Hansı ki, Rusiya Azərbaycanı uğursuz Tovuz təxribatına görə cəzalandırmaq niyyətində idi. Həm Putinin, həm də Paşinyanın etiraf etdiyi kimi, Rusiya Ermənistana mümkün bütün hərbi yardımlarını etmişdi.
Əminliklə qeyd etmək lazımdır ki, müharibənin gedişində Rusiyanın hesab götürdüyü vəziyyətin əhəmiyyətsizliyi, qarşı tərəf üçün soyuq duş kimi, çaşqınlıq yaratdı. Üstəlik, müharibənin qısa müddətə hesablanması Rusiyanın mümkün manevr imkanlarına vaxt qoymadı. İlham Əliyev, siyasi və hərbi strateq kimi, intellekti ilə yaratdığı illüziyayla rəqiblərini üstələdi və onları, artıq, baş tutmuş fakt qarşısında aciz qoymuş oldu.
İnkar olunmaz bir faktdır ki, Azərbaycanın 44 günlük müharibədə qələbəsindən ən çox hiddətlənən və qəzəblənən də, məhz, Rusiya oldu. Çünki, faktiki olaraq, Azərbaycan Rusiyanın hərb elmini, hərb maşınını, hərb sənayesini məhv edərək, onun nüfuzunu sıfra endirdi, hesablamalarını gülünc vəziyyətə saldı. Azərbaycan Rusiyanı sülhməramlı adı altında Qarabağa buraxmaqla, onun, müəyyən qədər də olsa, nüfuzunu qorudu. Ancaq, Azərbaycan bu gedişlə, həm də özünə qarşı mövcud olan dünya xristian təzyiqini neytrallaşdıra da bildi. Eyni zamanda, Rusiyanı öhdəlikli və məsuliyyətli tərəfə çevirdi. Əsl həqiqətdə, Rusiya sülhməramlıları Azərbaycanın işinə yaradı, baxmayaraq ki, rus sülhməramlılarıyla bağlı, Azərbaycanda haqlı mənfi fikir mövcuddur. Ancaq, fakt budur ki, Azərbaycan xristian dünyasının mümkün addımlarını, rusların mövcudluğu ilə, neytrallaşdıra bildi.
ABŞ-da, Bayden Administrasiyasının da, Rusiyaya qarşı ənənəvi ABŞ siyasətini bərpa etməsi, Rusiyanın, birbaşa, Türkiyə və Azərbaycan birliyindən asılılığını artırdı. Odur ki, rus sülhməramlılarının Qarabağda mövcudluğu, Prezident İlham Əliyevin işarə etdiyi kimi, müvəqqəti xarakterlidir.
İlham Əliyev çətin geosiyasi şəraitdə, mürəkkəb regionda, dünya nəhənglərinin maraqlarının toqquşduğu bir meydanda düşmənlərimizi üstələyə bildi. Kimlərinsə etiraf və etirazlarından asılı olmayaraq, fakt, faktlığında qalır -- İlham Əliyev düşmənlərini özünün yaratdığı mənzərəyə inandırdı və Azərbaycan dövlətinin və xalqının mövcudluğu üçün, olduqca vacib Möhtəşəm Qələbəsini əldə etdi.”

araz.az xəbər portalı.

İVANOVODA AÇILAN, XOŞ XATİRƏLƏRDƏ YAŞAYAN NOVRUZ SÜFRƏLƏRİ

bandicam 2021 03 26 23 36 42 775

ONDA, DÖRD QİTƏDƏN OLAN ŞAGİRDLƏR DƏ, AZƏRBAYCAN NEMƏTLƏRİNİN ADLARINI ƏZBƏRLƏMİŞDİLƏR

Rusiya Federasiyasının mərkəzində İvanovo adlı çox tanınmış gözəl bir şəhər var. Bu şəhər, Sovetlər dönəmində dünyanın toxuculuq mərkəzlərindən biri kimi tanınırdı. Amma, daha çox, 70-dən yuxarı ölkənin inqilabçılarının, mütərəqqi fikirli insanlarının minlərlə övladının burada təhsil almasına görə diqqəti çəkirdi. Keçmiş şagirdlərin hamısının xatirələrində İnternat doğma yurd kimi qalıb. Görkəmli inqilab, partiya və dövlət xadimi Yelena Stasovanın yüksək təşkilatçılığı, qayğıkeşliyi sayəsində, dövr üçün, misli görünməyən təlim-tərbiyə ocağı yaradılmışdı. Müxtəlif ölkələrin mübariz insanları övladlarının orada oxumasından qürur duyur, arxayıncasına, nigaranlıq çəkmədən işlərini davam etdirirdilər.

1940-cı ilədək, xaricdən gələnlər arasında, sayca ispanlar üstünlük təşkil edirdilər. Onlar beynəlxalq təcavüz nəticəsində məğlub olan vətənpərvər qüvvələrin ölümdən, təqiblərdən yayındırılan oğlan və qızları idilər. İkinci Dünya Müharibəsi başa çatdıqdan sonra, Azərbaycan Demokrat Firqəsinin rəhbərliyi ilə, 21 Azər Hərəkatının qələbəsinə imza atanların -- firqəçilərin, fədailərin və fəalların mühacirət etmə məcburiyyətində qalan ailələri də, həmin məktəbə övladlarını tərəddüd etmədən göndərirdilər. Onlar, Sovet dönəmində digər qitələrdən və ölkələrdən gələnlərə nisbətdə sayca üstünlük təşkil edirdilər. Üçüncülük isə, “qara polkovniklər”in çevrilişindən, edam və təqiblərindən yaxa qurtarmaq üçün, SSRİ-yə pənah gətirən yunanların uşaqlarına məxsus idi. Beynəlxalq İnternat Evi ("İnterdom"), müdavimlərin hər biri üçün, beləcə isti yurd-yuva olmuşdu.
Təhsil ocağında bəşəri insanların yetişdirilməsi, heç də, hamı tərəfindən alqışlanmırdı. İmperialist dairələr yaxşı bilirdilər ki, səmimiyyət olan yerdə, onların yeri yoxdur. 1991-ci ildən baş verən proseslər buradan da yan keçmədi. Bəşəri dəyərlərə meydan oxuyanların Rusiyada da hakimiyyət başına gəlməsi ilə, təlim-tərbiyə müəssisəsinin təyinatı dəyişdi. Ona qarşı əvvəlki maraqlardan getdikcə əsər-əlamət qalmadı. Şahmat üzrə eks-dünya çempionu Anatoli Karpov Dumada həyəcan təbili çaldı:bandicam 2021 03 26 23 37 12 342İvanovo İnternat Evinə əvvəlki statusu qaytarılmalıdır” (İnterdom.info saytı, 05.07.2011).
Deyə bilmərəm, hörmətli qrossmeyster bu internat evini nə dərəcədə tanıyırdı. Məlum həqiqətdir ki, keçmiş ittifaqı dağıtmağın Amerika və Qərb ssenarilərində xalqlar arasında düşmənçiliyin genişləndirilməsi, münaqişə ocaqlarının yayılması əsas istiqamətlərdən olduğundan, belə müəssisələr də, hədəfdə dayanırdı. Mixail Qorbaçov və Boris Yeltsin dönəmlərində, bunun üçün, nə lazım gəldi etdilər. Hədəflər sırasında İvanovodakı məktəbin təməlinin sarsıldılması da dayanırdı.
Söhbətdən yayınmayaq. Məktəbin ilkin təyinatından, demək olar ki, əsər-əlamət qalmayıb, amma, bir neçə nəsil var ki, onların simasında dostluq, mehribanlıq indiyədək yaşamaqdadır. Bir parta arxasında əyləşən gənclər, haradan gəldiklərinin fərqinə varmadan, ailə qurublar, məktəb yoldaşları ilə əlaqələri itirməyiblər. Azərbaycandan da, bu barədə misallar gətirə bilərik. Məktəb məzunlarını 10 ildən yuxarıdır bir araya gətirən beynəlxalq təşkilat fəaliyyət göstərir. Keçmiş sinif yoldaşları, 2010-cu ildən bəri, 54 beynəlxalq konfrans düzənləyiblər --Bolqarıstanda, Yunanıstanda, Çində, Almaniyada, Ekvadorda, Keniyada, Portuqaliyada!.. İnternatın özü konfransların üçünə ev sahibliyi edib. Biri isə, Bakıda (2014-cü ildə) Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin hərtərəfli köməyi və qayğısı ilə, yüksək səviyyədə keçirilib.
Onda, bu konfransın keçirilməsi üçün, paytaxtın Xəzər dənizi sahilindəki beş ulduzlu otel ayrılmışdı. Həmin gün gördüklərim, eşitdiklərim sanki məni sehirli bir aləmə qovuşdurmuşdu. Bunu mütləq deməliyəm ki, konfransda iştiraka və unudulmaz təssürata görə, Bəhram Daneşianiyə özümü borclu sayıram. O, Azərbaycan Demokrat Firqəsinə uzun ilər rəhbərlik etmiş, general Qulam Yəhya Danişianinin həmin məktəbdə təhsil almış övladlarının böyüyüdür.
Onda, iştirakçıları salamlayanlardan birinin -- 90 yaşlı braziliyalı qadının kövrək təbrikləri hamıya təsirsiz qalmadı. Ən maraqlı lövhələrdən biri isə, Bəhramın tanış etdiyi keniyalı qadının sorğusu oldu:Hər il martın 26-da Bakıdan məktəbimizə bolluca şəkərbura, paxlava göndərərdilər. Elə dadlı idi ki, istəyirdik, hər gün martın 26-sı olsun”. Cavab verdim ki, həmin nemətləri fərdlər yox, mənim də mənsub olduğum Azərbaycan Demokrat Firqəsi yollayıb. Bu təşkilatın uzun illər rəhbərlərindən biri Bəhramın atası olub.
Bəli, ADF hər il İvanovodan olan uşaqlara şəkərbura, paxlavanı nəinki dadızdırmış, həm də adını belə əzbərlətmişdi. Martın 26-nın üzərində ona görə xüsusi dayandım ki, əsaslı səbəbi var; Həmin günü təşkilatımızın, Çinin, İspaniyanın və Yunanıstanın təmsilçiləri bir araya gələrək təsis etmişdilər. Məqsəd, bütün internat evi şagirdlərinin ildə bir dəfə, ümumi qeyd edə biləcəkləri günü müəyyənləşdirmək olmuşdu. Sovet dönəmində bütün bayram yığıncaqlarının, məcislərinin sponsorluğu ADF-nin üzərinə düşürdü.
Səhər İvanovoda təhsil almış məsləkdaşlarımızdan birinin qardaşı -- A. Nadir elektron poçtuma şəkil atmışdı. Fotoda xəbərdarlıq edilirdi ki, martın 26-dır. Bilirdim ki, həmin məktəbdə keçirilən tədbirləri yada salır. Sovet dönəmində, martın 20-dən sonra, Bakının qənnadı fabrikləri, demək olar ki, ADF-nin sifarişini yerinə yetirmək üçün işləyirdilər. İndi həmin günlərin adı da, dadı da yaddaşlardadır.
Sonda, onu da qeyd edim ki, bizim təşəbbüsümüzlə paytaxtımızda belə İvanovo internat evi məzunlarının təşkilatı yaradılıb. İxtisasca memar olan Qaçay Əzimi tədbirlərini sonraya saldıqlarını dedi. Onlar dəfələrlə həmin günü bayram ediblər, yenə də, bu bayram gününün qeyd olunması yolunu müəyyənləşdirəcəklər.

Rəhim HÜSEYNZADƏ,
Azərbaycan Demokrat Firqəsinin sədri,
Əməkdar jurnalist.

Ərəb turistləri ov etmək üçün Azərbaycana kim gətirib? - Ərəbləri Qarabağda investora çevirməliyik...

thumb600x0ə

Ərəb turistlərin Qax Dövlət Təbiət Yasaqlığında ov etməsi, nadir quşları ovlaması, bundan əvvəl isə Acınohur çölündə göyərçinləri dronlara bağlayaraq, özlərinin bəslədikləri ov şahinlərinin yeminə çevirmələri ciddi ajiotaja səbəb olub. İctimai nəzarət funksiyasını həyata keçirən sosial şəbəkələr ərəb turistlərə qarşı ən sərt fikirlərlə çalxalanır və hazırda yerli medianının da əsas manşetini məhz ərəb turistlərin ov səhnələrini qınayan materiallar zəbt edib.

Ərəb turistləri nədə ittiham edirik?

Müşahidə etsək görərik ki, cəmiyyət ərəb turistləri iki hərəkətə görə ittiham edir və insanların onlara qarşı etirazlarının kökündə əsas bu iki amil dayanır: dövlət qoruğunda nadir quşların ovlanması, ərəblər tərəfindən dronlara bağlanan quşları ov şahinlərinin havada parçalaması... Şübhəsiz,  pandemiya şərtlərinin hökm sürdüyü bir ərəfədə ərəblərin ölkəmizdə nadir quşları öldürərək, bunu əyləncəyə çevirməsi cəmiyyətdə ciddi psixoloji narahatlığa da səbəb olub. Təbiətə, nadir quşlara qarşı amansız rəftar edən ərəblərə qarşı kəskin, barışmaz çıxışlar başadüşüləndir. Qısa haşiyə: dövlət qoruğunun əsas fəaliyyəti təkcə faunanı, təbiəti qorumaq yox, həm də nəsli kəsilmiş heyvan növlərinin bərpa edilməsidir. Bu baxımdan təbiətdə sayı 200 cütdən bir qədər artıq olan Qafqaz durnasının ovlanması yolverilməzdir.

Amma... Bütünlükdə ərəb dünyasını, ərəblərin turist səfərləri linç etmək doğrudurmu? 

Ən əsası, bu məsələdə ərəb turistlərin quşları ovlamasından da daha çox bizi düşündürən başqa məqamlar olmalıdır. Ərəblər təbiət qoruğuna birdən-birə gəlib düşməyiblər, onların ərəb ölkələrindən gəlib ölkəmizdə ov etmələrinə qədər böyük bir məsafə var.

Əslində biz hansı suallara cavab tapmalıyıq?

BİRİNCİSİ: İcazəli ov mart ayının 1-dən dayandırıldığı halda, ərəb turistləri ov məqsədilə Azərbaycana kimlər gətirib? Bu işdə hansı məmurların əli var?

İKİNCİSİ: Ölkəmizə gələn xarici ölkə vətəndaşları Nazirlər Kabineti yanında Operativ Qərargahdan icazə almalı olduğu halda, ərəb turistlərin səfəri üçün kimlərdən icazə alınıb, onlara kim icazə verib? 

ÜÇÜNCÜSÜ: Pandemiya dövründə xarici ölkə vətəndaşlarının ölkəmizə daxil olması üçün səfirlik və konsulluqların konkret vəzifələri  və müəyyənləşdirilmiş şərtlər var. Bəs bu şərtləri kimlər və necə pozublar?

Ərəb turistlər kimlərin qonağıdır və dezinformasiyaları cəmiyyətə kimlər ötürürlər?

Məsələ o qədər böyüdü ki, artıq hansısa məmurun adı gündəmə gətirilməli və məsələ belə ictimailəşməli idi: “Ərəblər .... qonağıdır”. Ərəb turistlərin ov səfərlərini təşkil edənlər öz şəxsi maraqlarını naminə dövlət maraqlarını qurban verdilər və o nöqtələrin yeri xaincəsinə belə dolduruldu: “Ərəb turistlər Prezident İlham Əliyevin qonaqlarıdır”. Bəli, dövlət başçısına da qarşı xaincəsinə işlənmiş plan! Xaricdə və ölkəmizdə fəaliyyət göstərən marginal qrupların əllərinə fürsət düşdü və bu məsələdə də dövlət başçısının adını hallandırdılar. Ad günlərini, istirahət vaxtlarını əsgərlər arasında, işğaldan azad edilmiş torpaqlarda keçirən, dağıdılmış torpaqlarımızın bərpası üçün Qarabağa səfərlər edən Prezidentin adını belə bir məsələdə gündəmə gətirmək üçün ən azı cinayətdir. Daha sonra başqa bir dezo dövriyyəyə buraxıldı və saytlar, sosial şəbəkə fəalları fərqinə varmadan, araşdırmadan ictimailəşdirməyə başladılar: “Ərəb turistlər Kəmaləddin Heydərovun qonaqlarıdır”.

Və bu məsələdə də istinad etdiklərin bir ərəbin bircə cümləsi oldu. “Biz Kəmaləddin müəllimin qonaqlarıyıq”, deyən ərəb özünü hörmətli və dəvətli göstərmək üçün ölkənin ən məşhur nazirlərindən birinin adı çəkə bilərdi. Neçə ki bu ərəb turistlər Fransada restoranda dava salarkən prezident Makronun qonaqları olduğunu demişdilər.

Ərəb turistlərin ölkəmizə ov səfərini təşkil edən hansı məmurdur?

Məsələnin aktuallığnı nəzər alaraq kiçik, amma ciddi bir araşdırma apardım. Araşdırmalar nəticəsində əldə etdiyim informasiyaya görə, ərəb turistlərin Azərbaycanda ov etməsi üçün onların səfərlərini təşkil edən Prezident Administrasiyasının Protokol şöbəsinin əməkdaşı Orxan adlı şəxsdir. O, bu məsələdə maşadır. Heç şübhəsiz ki, Orxan bu işi özbaşına həyata keçirməyib və onun buna təkbaşına gücü də çatmazdı. Görünür, Orxanın himayəçilərindən olan hansısa orta səviyyəli məmur bu işin başında durur. Bu adamlar Nazirlər Kabinetinin başının üzərindən atlayaraq ərəb turistlərin səfərlərini necə təşkil ediblər? Ümumiyyətlə “fövqəladə və səlahiyyətli səfir” statusu daşıyan şəxslərin bu məsələdə rolu varmı və onlar dövlətin başqa qurumlarına necə nüfuz edə biliblər?

Gəlir, pul əldə etmək üçün dövlətin qanunlarını ayaq altına atıb tapdalamaq, cəmiyyətdə dövlətə qarşı dərin aqressiya hissi aşılamaq, bu tip provokativ addımlarla ölkənin turizm sektoruna balta çalmaq, cəmiyyətdə antiərəb cərəyanı formalaşdırmaq bu şəxslərin nəyinə lazımdır?

Ərəblər Azərbaycana hansı reyslə gəliblər?

Sosial şəbəkələrdə yayılan videogörüntülərdən aydın olur ki, ərəb turistlər ölkəmizə mart ayının 15-də xüsusi reyslə gəliblər. Təyyarədə ərəblərdən başqa heç kəs yoxdur. Oturacaqları ərəblər və onların bəslədikləri ov şahinləri doldurublar. Ərəblərin qarşısında Azərbaycan istehsalı olan mineral sulardan bəlli olur ki, təyyarə Azərbaycana məxsus olan xüsusi çarter reysidir.

Dünyada quşları, heyvanları ovlayan təkcə ərəblərdirmi?

Dünyanın bir çox ölkələrində ov etmək üçün tur paketlər var. Bu, avropalılar və amerikalılar üçün də ən prestij istirahət növü sayılır. Yəni, heyvan öldürməkdən təkcə varlı ərəblər zövq almır. Məsələn, Şərq və Afrika ölkələrində ov etmək ingilis, amerikan, holland, fransız əsilzadələri üçün ən zövqverici yerlərdir. Namibiya da vəhşi leopard ovlamaq üçün 16 min dollarlıq paket var və bu paketin hamısından avroplalılar yararalanırlar. Əgər ov zamanı leopard ovlaya bilməsələr, pulun 5 min dolları geri qaytarılır. Qalan məbləğə aeroportdan birbaşa transport, ovçuluq öncəsi hazırlıq alətləri, lisenziyalı ov tüfəngləri, avtomobillər və s. daxildir. İnterdə axtarış etsəniz, avroplalıların müxtəlif heyvanların dərilərini boğazlarından necə çıxardıqlarını foto-videolarda açıq şəkildə görə bilərsiniz.

Əgər quş öldürdüyünə görə ərəbləri vəhşi, barbar adlandırırıqsa, o zaman tülkünün gözlərini çıxarıb buzlu şüşədə suvenir kimi maşınında saxlayan ingilisi də vəhşi, barbar adlandırmalıyıq. Amma etmirik! Çünki “Avropa dəyərləri” deyilən bir nəsnə bizə yanlış təlqin olunub.

Ərəblər Azərbaycana hansı ölkələrdən gəlirlər?

Ov turizmi istənilən ölkədə turizm potensialının əsas göstəricilərindən biri hesab olunur. Ərəb turistlər ov məqsədilə ölkəmizə Bəhrəyn, Küveyt, Qatar, İraq, Oman, BƏƏ, Səudiyyə Ərəbsistanından gəlirlər. Onlar öz ölkələrində kral ailələrinin üzvləri, qohumları, dost-tanışlarıdırlar. Nəzərə almaq lazımdır ki, bu ərəblər Azərbaycana artıq bir neçə ildir həm də ov məqsədilə gəlirlər və dövlətə pul ödəyirlər, burada pul xərcləyirlər. Ölkəyə böyük pul kütləsi daxil olur. Şübhəsiz ki, əgər Azərbaycana maraq olmasa idi, onlar hər il bura gəlib milyonlarla pul xərcləməzdilər. Yəni, Azərbaycanın turizm potensiallı ölkə kimi onların diqqət nöqtəsinə çevrilməyi bacarıb. Ancaq bu sahəyə, onların ov etmələrinə dövlətin güclü nəzarət mexanizmləri yaradılmalıdır.

Ərəblər hər istədiyini edə bilərmi, yaxud biz hansı addımları atmalıyıq?

Ərəblər istədiyi yerdə, istədiyi heyvanı, istədiyi quşu ovlaya bilməz. Ən əsası, dövlət qoruqlarında istənilən şəkildə ov etmək qəti şəkildə qadağan olunmalıdır. Azərbaycanda turizmin inkişafı üçün ciddi işlər görülüb. Amma bu sahədə xeyli axsamalar, problemlər var. Ərəblərin sərhədsiz ov səhnələri bunu bir daha sübut elədi. Dövlət bu sahədəki işi doğru-düzgün qurmalıdır. Dövlət Turizm Agentliyi və Ekolologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi turizm sahəsindəki, eləcə də ov turizmindəki boşluqları, problemləri görməli, konseptual işlər həyata keçirməlidir. Ölkəmizə ov üçün gələn turistlərin hərəkətlərinə nəzarət olunmasından tutmuş, onların hərəkət marşrutlarına, ov etmək üçün seçilən çoğrafi mövqeyə qədər hər bir şey öncədən planlı şəkildə hazırlanmalıdır. ETSN işini daha operativ, çevik və işlək formada qurmalıdır. Ölkənin təbiətinə cavabdeh olan qurum heç bir halda məsuliyyəti boynundan ata bilməz.

Bütün ərəbləri söyməliyikmi? Bəs biz qoyunun ayaqlarını niyə yeyirik?

İnsanların hərəkətlərinə görə, ümumilikdə bütöv bir xalqı, milləti hədəfə almaq doğru seçim deyil. İnsanları milli kimliyinə, milli mənsubiyyətinə görə təhqir etmək yolverilməzdir. Düşündüyümüz kimi, heç də bütün ərəblər milyonçu və milyarder deyillər, dünyada aclıqdan, susuzluqdan ölən milyonlarla ərəb var. Ən nəhayət, qəbul etməliyik ki, ərəblər də sosial şəbəkə istifadəçiləridirlər, onlar da bizim münasibətlərimizi görə, təhlil edə, nəticələr çıxar bilirlər. Həmçinin, ərəb ölkələrinin Azərbaycanda səfirlikləri, diplomatik korpusları fəaliyyəti göstərir. Suallar çoxdur: öz varlı adamlarımız, məmur övladları qoruqlarımızda ov etmirmi? Edir! Heyvanları quyruğundan asmırmı? Asır! Azərbaycanlı bəzi məmurlar, varlı insanlar qoruqlarımızı darmadağın ediblər, heyvan da vururlar, quş da quşlayırlar, kabab da çəkirlər.

Məgər dünyada qoyunu, inəyi kəsən, daha sonra o qoyunun başından, ayaqlarından xaşlama eləyib bəhlə-bəhlə yeyən neçə xalq var? Mən demirəm ki, niyə qoyun yeyirik? Amma qoyunun əti bir tərəfə, ayaqlarını da yeyirik. Kimi söyürük? Ərəbimi?

Ərəblər bizə nə verir?

Ərəblər “köçəri ağıllı turistlərdir”. Bu o deməkdir ki, onlar bir müddət hansısa ölkəyə turist kimi gəlib ov edirlər, böyük pullar gətirirlər, bir müddət sonra isə həmin ölkəyə daha səfərlər etmirlər. Ən vacib məqam odur ki, ərəb turistlər bir çox hallarda investorlara da çevrilirlər. Yəni, onları burdan qovmaq yox, investorlara çevirmək lazımdır. Pandemiyadan əvvəlki dövrə nəzər salsaq, 2019-cu ildə Azərbaycana 3 milyon 170,4 min nəfər turist gəlib. 2017-ci ildə isə bu rəqəm 2 milyon 700 min nəfərdən ibarət idi. Bunun bir hissəsini ərəb turistlər təşkil edib və ərəb ölkələrindən gələn turistlərin sayı ilbəil artıb. Məsələn, 2016-cı illə müqayisədə 2017-ci ildə ərəb ölkələrindən gələnlərin sayı 66% artmışdı. 2018-ci ildə 30% artaraq 200 min nəfər çatmışdı. 2018-ci ildə təkcə Səudiyyə Ərəbistanından ölkəmizə 73 min turist gəlmişdi. Halbuki, bundan cəmi 2 il öncə Səudiyyə Ərəbistanından ölkəmizə gələn turistlərin sayı 7463 nəfər idi. Ərəblər ölkəmizə gələn xarici ölkə vətəndaşları içərisində nağd və köçürmə yolu ilə ən çox pul xərcləyən turistlər kimi ilk yerlərdə qərarlaşırlar. Təsadüf deyil ki, ərəblər təkcə 2018-2019-cu illərdə alış-verişə, istirahətə milyardlarla pul xərcləyiblər. 2019-cu ildə ölkəmizdən 46 milyon manatlıq hədiyyə alıb aparıblar. Elə həmin ilin ölkəmizə Səudiyyə Ərəbistanında gələn turistlər ilk aylarında təkcə yeməyə 43,3 milyon manat, Küveytdən gələn turistlər 10,9 milyon manat, BƏƏ-dən gələn turistlər isə 23, 7 milyon manat pul xərcləyiblər.

Nə təklif edirəm?

Qarabağda işğaldan azad edilən torpaqlarda ov turizmi yaradılsın. Ov etmək üçün ən ideal məkanı həmin ərazilərdə təşkil etmək mümkündür. İşğaldan azad edilən ərazilərimizdə ov üçün dağlıq, təpəlik çoxdur. Bu, bir neçə istiqamət üzrə ölkəmizə xeyir gətirmiş olar. İşğaldan azad edilən ərazilərə yatırılan pul, xərclənən milyardlar “ölü kapital”a çevrilməməlidir. Qoyulan pul, pul gətirməlidir. Bunun üçün də ən ideal addımlardan biri həmin ərazilərdə turizmin inkişafına nail olmaqdır, eləcə də ov turizminin.

Ən əsası isə, ölkəmizə o üçün gələn ərəb turistləri investorlara çevirməyi bacarmalıyıq. Zəngin ərəb ailələrinin üzvlərinin diqqətini Qarabağa çəkmək lazımdır.

Samir FEYRUZOV,

Azsiyasət.com

1 -dən səhifə 31

Əlaqəli xəbərlər