Azərbaycan İctimai Televiziyası (İTV) 2005-ci ildə fəaliyyətə başlayarkən, cəmiyyətin bütün təbəqələrini əhatə edəcək plüralist və obyektiv yayım vəd edirdi. Bu qurumun maliyyələşməsi dövlət büdcəsindən, yəni Azərbaycan vətəndaşının cibindən ödənilir. 2024-cü ilin dövlət büdcəsinə əsasən, İTV-yə ayrılan vəsait 19 milyon manata yaxın olub. Bu, Maliyyə Nazirliyinin məlumatıdır. Lakin bu pulla fəaliyyət göstərən və özünü ictimai adlandıran qurumun xalqın səsini əks etdirməməsi ciddi narahatlıq doğurur.

Arazpress.com-un təhlilləri də göstərir ki, bu qədər maliyyəyə baxmayaraq, İTV Baş direktor Balakişi Qasımovun rəhbərliyi altında funksiyasını itirmiş vəziyyətdədir.

Səmərəsiz maliyyə və şəffaflığın yoxluğu

19 milyon manatdan çox dövlət vəsaitinin illərdir necə xərcləndiyi ilə bağlı ictimaiyyətə təqdim edilən hesabatlar olduqca səthi və qeyri-şəffafdır. 2023-cü ilin hesabatına baxdıqda (İTV-nin illik hesabatına görə), xərclərin sadəcə ümumi bəndlər şəklində verildiyi, layihələr üzrə konkret rəqəmlərin açıqlanmadığı aydın görünür. Bu, dövlət büdcəsi hesabına maliyyələşən bir qurum üçün qəbuledilməzdir və Balakişi Qasımovun şəffaflığa qarşı olduğunu göstərir.

Beynəlxalq ictimai yayım standartlarında (məsələn, EBU — European Broadcasting Union) ictimai medianın maliyyə hesabatı detallı və açıq şəkildə təqdim olunmalıdır. Qasımov isə, bu standartlardan çox uzaqdır və hər şeyə biganə münasibəti ilə diqqət çəkir.

Kadrlara qapalı və korrupsiyaya açıq mexanizm

Balakişi Qasımovun rəhbərlik etdiyi İTV-də kadr siyasəti tam qapalıdır. İşə qəbul müsabiqələrinin şəffaflığı ilə bağlı müstəqil araşdırmalara rast gəlinmir, daxili tanışlıq və qohumbazlıqla bağlı jurnalistlərin dəfələrlə qaldırdığı iddialar isə cavabsız qalır (Report.az, media sorğuları, 2024).

Bunun nəticəsində yaradıcı, gənc jurnalistlər İTV-yə yaxın düşə bilmir, təcrübəli jurnalistlər də tez-tez kanaldan uzaqlaşır. Nəticədə, tamaşaçını cəlb edəcək yeni ideyalar, çağdaş layihələr demək olar ki, yaranmır.

Texnoloji geriqalma və strateji baxışsızlıq

Dünya televiziyaları sürətlə rəqəmsallaşdığı halda, İTV hələ də klassik yayım modelindən yapışaraq qalır. 2023-cü ilin rəqəmsal platforma istifadə statistikalarına görə, Azərbaycanda əhalinin 72 faizi əsas xəbərləri onlayn mənbələrdən alır (Statistika Komitəsinin məlumatı). Lakin İTV-nin YouTube və digər platformalardakı fəaliyyəti çox zəifdir: Abunəçi sayı 350 min civarındadır və izlənmə göstəriciləri də, digər özəl kanallardan çox geri qalır.

Bu fakt Balakişi Qasımovun müasir media düşüncəsinə malik olmadığını, texnologiyaya uyğun strategiya qura bilmədiyini sübut edir.

Mənəvi motivasiyanın məhvi

İTV-nin bir çox əməkdaşı mediaya anonim şəkildə bildirir ki, Balakişi Qasımovun rəhbərlik etdiyi mühitdə təşəbbüsə yer verilmir, risk almaq qadağandır, hər şey yalnız yuxarıdan gələn göstərişlə həll olunur. Bu isə jurnalistlərin motivasiyasını sıfıra endirir və yaradıcılıq mühitini öldürür.

Tarixi müqayisələr: 2005-ci ildən bu günə

Bəzi konkret müqayisələr aparaq ki, proses aydın görünsün:

2005 – 2010-cu illəri əhatə edən dövr — İlk vaxtlar

İTV-yə ümid böyük idi; ilk illərdə tamaşaçı auditoriyası sürətlə artmışdı. “Ötən həftə”, “İctimai Marafon” kimi vətəndaş iştirakına açıq proqramlar yayımlanırdı.

Azərbaycanda yaşayan müxtəlif xalqların adət-ənənələrini işıqlandıran verilişlər də var idi.

Uşaq və gənclər üçün layihələr, yeni kino istehsalı təşəbbüsləri belə aktiv idi.
O dövrdə jurnalistlər nisbətən sərbəst işləyir, ictimai debatlara cəlb olunurdu.

2010 – 2015-ci illəri əhatə edən dövr

Proqram siyasətində müəyyən sabitlik yaransa da, yeniliklərin tempi yavaşladı.
Xəbərlərin birtərəfli olması ilə bağlı tənqidlər ortaya çıxdı. Amma yenə də müstəqil ekspertlər vaxtaşırı efirdə görünürdü.

2015 – 2020-ci illəri əhatə edən dövr

Bu illərdə İTV tədricən qapanmağa başladı, plüralizm azaldı. Qlobal media trendlərinə uyğunlaşma getdikcə zəiflədi. Rəqəmsal transformasiya üçün addımlar çox gecikdi.

2018 – 2025-ci illər: Balakişi Qasımov dövrü

Plüralizm faktiki olaraq sıfırlandı. Proqram axınında modern yanaşma olmadı, innovasiya dayandı.

Gənclərə yönəlmiş kontent yox dərəcəsinə çatdı.
Şəffaflıq, hesabatlılıq sahəsində tam geriləmə yaşandı.

Son nəticə

Balakişi Qasımovun rəhbərliyi dövründə İctimai Televiziya əslində ictimai deyil, idarəetmə iflici yaşayan və qapalı bir struktur olaraq qalır. Dövlətin milyonlarla manat vəsaiti şəffaf şəkildə hesabatlanmır, gənc və yaradıcı kadrların qarşısı alınır, tamaşaçıların ümidlərini doğrulda biləcək heç bir innovasiya yoxdur.

Əgər İTV həqiqətən də Azərbaycan xalqının televiziyası olmaq istəyirsə, Balakişi Qasımovun bu passiv və cəsarətsiz idarəetməsindən xilas olub, yeni nəfəsə, müasir strategiyaya və açıq idarəetməyə keçid etməsi əsas şərtdir. Əks halda, Azərbaycan cəmiyyəti üçün İctimai Televiziya sadəcə rəsmi press-relizlərin oxunduğu bir tribuna olaraq qalacaq. Və tamaşaçı onu birdəfəlik unudacaq.

Məhi ELSEVƏR

araz.az xəbər portalı.