Yeni SITA white paper-i real vaxt rejimində əməliyyat uyğunlaşması və proqnozlaşdırıcı optimallaşdırmanın tutumu necə artırdığını, dayanıqlılığı gücləndirdiyini və performansı qoruduğunu göstərir

CENEVRƏ – 17 mart, 2026-cı il – Hava limanlarının performansı getdikcə uçuş zolaqları, qapılar və ya terminalların sayı ilə deyil, əməliyyatların nə dərəcədə koordinasiya və optimallaşdırıldığı ilə məhdudlaşır. Sərnişin axını artdıqca və hava limanı ekosistemləri mürəkkəbləşdikcə, komandalar və sistemlər arasında parçalanmış qərarvermə real əməliyyat darboğazına çevrilir.

SITA-nın yeni white paper-i göstərir ki, artıq ayrı-ayrı prosesləri optimallaşdırmaq kifayət deyil. Hava limanları real vaxtda əməliyyat qərarlarını uyğunlaşdırmaqla “gizli tutumu” üzə çıxara bilər. Məlumatların, komandaların və tərəfdaşların vahid ekosistem çərçivəsində birləşdirilməsi, həmçinin proqnozlaşdırıcı analitika və optimallaşdırma vasitələrinin tətbiqi erkən müdaxilə imkanlarını genişləndirir, vaxtında uçuş göstəricilərini yaxşılaşdırır və mövcud infrastrukturdan daha səmərəli istifadəni təmin edir.

Bu yanaşma artıq praktikada tətbiq olunur. Abu Dhabi hava limanında ortaq əməliyyat məlumat platforması aviaşirkətləri, yerüstü xidmət təminatçılarını, hava hərəkətinə nəzarət qurumlarını, dövlət agentliklərini və hava limanı sistemlərini inteqrasiya edir. Maraqlı tərəflər arasında qərarların daha erkən uyğunlaşdırılması dayanıqlılığı gücləndirir və davamlı inkişaf üçün möhkəm əsas yaradır, eyni zamanda əməliyyat qərarlarının məlumatlara əsaslanan optimallaşdırılmasına imkan verir.

Bu koordinasiyanın qarşısında dayanan üç əsas struktur problem mövcuddur:

Birincisi, hər bir bölmə yalnız öz KPI-lərinə fokuslandıqda ümumi performans zəifləyir. Qeydiyyat, təhlükəsizlik, qapılar və hava tərəfi komandaları yalnız öz göstəricilərini optimallaşdırdıqda, problem aradan qalxmır — sadəcə növbəti mərhələyə ötürülür. Bir sahədə yaranan gecikmə digər sahədə sıxlığa səbəb olur. Əməliyyat pozuntuları nadir deyil. AirHelp tərəfindən yayımlanan qlobal hesabat göstərir ki, 2025-ci ilin ilk yarısında dünya üzrə sərnişinlərin təxminən 25%-i gecikmə və ya ləğvlərdən təsirlənib. Proqnozlaşdırıcı koordinasiya olmadan bu cür pozuntular sürətlə bütün sistemə yayılır. Bu isə göstərir ki, izolyasiya olunmuş optimallaşdırma artıq kifayət deyil.

İkincisi, görünürlük kollektiv hərəkət demək deyil. Bir çox hava limanları vəziyyəti dashboard və idarəetmə otaqları vasitəsilə görə bilir. Lakin məlumatı görmək birlikdə hərəkət etmək anlamına gəlmir. Performans yalnız o zaman yüksəlir ki, komandalar ortaq əməliyyat mənzərəsinə əsaslansın, bu mənzərə aydın hədəflərlə əlaqələndirilsin və gələcək vəziyyət barədə proqnozlaşdırıcı anlayışla dəstəklənsin. Bu yanaşma ACI World, IATA, ICAO və CANSO tərəfindən dəstəklənən A-CDM (Airport Collaborative Decision Making) çərçivəsinin əsas məntiqidir. Bütün tərəflər nə baş verəcəyini və bunun niyə vacib olduğunu anladıqda, qərarlar daha sürətli, daha ardıcıl olur və əməliyyat reaksiyaları daha erkən optimallaşdırıla bilir.

Üçüncüsü, transformasiya canlı əməliyyatlarla uyğun işləməlidir. Hava limanları gündəlik fəaliyyəti təmin edən sistemləri tamamilə əvəz edə bilməz. “Intelligent Total Airport Management” mövcud texnologiyalar üzərində qurulur: əməliyyat məlumatlarını vahid “həqiqət mənbəyi”ndə birləşdirir və optimal əməliyyat qərarlarını tövsiyə edən alətlərdən istifadə edir. Bu da mövcud investisiyaları pozmadan daha erkən müdaxilə və resursların daha ağıllı bölüşdürülməsini təmin edir.

“Bu yanaşma hava limanlarının nəzarətli şəkildə böyüməsinə kömək edir,” – deyə SITA-nın hava limanları üzrə baş vitse-prezidenti Nathalie Altwegg bildirib. “İnfrastruktur investisiyası hələ də vacibdir. Lakin təkcə infrastruktur performansı təmin etmir. Hava limanları bir-biri ilə əlaqəli sistemlər kimi fəaliyyət göstərir. Əməliyyatlar proqnozlaşdırıcı analiz və optimallaşdırma ilə dəstəkləndikdə, komandalar təzyiqin artdığını daha erkən görür və problem yayılmadan reaksiya verə bilir. Bu dəyişiklik punktuallığı artırır, resurs istifadəsini yaxşılaşdırır və sərnişin təcrübəsini yüksəldir”.

Tələb, xərclər və artan sərnişin gözləntiləri arasında balans axtaran hava limanı rəhbərləri üçün nəticə aydındır: artım avtomatik olaraq sıxlıq yaratmır. Koordinasiya yaxşılaşdıqda, performans da yüksəlir. Real vaxtda əməliyyatlarını uyğunlaşdıran hava limanları mövcud tutumu qoruyur, darboğazları azaldır və daha axıcı səyahət təcrübəsi təqdim edir.

araz.az xəbər portalı.